Elektroniczna skrzynka
podawcza
Prokuratura Okręgowa
i Prokuratury Rejonowe

Decyzja prokuratury dot. wystawy "The Human Body Exhibition".

Prokuratura Rejonowa w Krakowie – Podgórzu zakończyła prowadzone postępowanie dot. wystawy „The Human Body Exhibition” umorzeniem dochodzenia wobec stwierdzenia braku w czynie znamion czynu zabronionego (dochodzenie było prowadzone w kierunku znieważenia zwłok ludzkich – tj. o przestępstwo z art. 262§1kk.).

Z danych znajdujących się w aktach sprawy wynika, że proces plastynacji zwłok został przeprowadzony na Wydziale Anatomii Uniwersytetu Medycznego w Dalian – Chiny. Proces ten polegał na preparacji tkanek poprzez usunięciu z nich wody oraz tłuszczów i nasyceniu ich odpowiednimi polimerami. Powyższe powodowało zatrzymanie procesu rozkładu tkanek, przy zachowaniu ich kształtu oraz koloru.

W toku postępowania uzyskano opinię biegłego z zakresu bioetyki, z której wynika, że „W ostatnich dziesięcioleciach intensyfikuje się zjawisko wystawiania zwłok ludzkich z ich dostępnością dla masowego widza. Takie wystawy odwiedzają rzeczywiście miliony widzów. Konsekwencją eskalacji zjawiska jest nasilenie dyskusji dotyczącej etycznej legitymizacji wystawiania na widok publiczny mumii, zwłok plastynowanych czy zbiorów anatomicznych. Wydaje się przy tym, że rolę, którą dawniej pełniły gabinety osobliwości, w obecnym czasie przejęły właśnie wystawy zwłok przetworzonych”.

Wnioski tej opinii można sprowadzić do jednoznacznie negatywnej oceny wystawy „The Human Body Exhibition”. Ocena taka - co wskazuje Biegły - ma swoje źródło w normach etycznych, kulturowych, wartościach moralnych czy też założeniach aksjologicznych. Uwypuklenia w tym miejscu wymaga, że ze znaczną częścią ocen zaprezentowanych w opinii Biegłego autor decyzji o umorzeniu się zgadza. Dotyczy to głównie negatywnej - od strony etycznej oceny wystawy „The Human Body Exhibition”.

Zgodnie z treścią art. 262 § 1 k.k. odpowiedzialności karnej podlega ten kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego.

            W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że prezentowane na wystawie „The Human Body Exhibiton” eksponaty stanowiły zwłoki ludzkie. Nie jest przy tym w żadnym stopniu istotne, że zwłoki te zostały poddane procesowi plastynacji.

Fundamentalną kwestią w ramach niniejszego postępowania było ustalenie, czy prezentowanie na opisanej powyżej wystawie zwłok ludzkich, realizowało znamię „znieważenia” ujętego w art. 262 § 1 k.k.

            Przestępstwo z art. 262 § 1 k.k. ma charakter umyślny o intencjonalnym zabarwieniu. Zachowanie sprawcy może polegać m.in. na zelżeniu lub zbeszczeszczeniu zwłok.

Jako przykłady „znieważenia” doktryna podaje: wyrzucenie zwłok lub prochów z trumny lub urny na posadzkę lub ziemię, bezprawne wyjmowanie z grobu, grobowca lub innego miejsca ich stałego przechowywania, zażywanie narkotyków, granie w karty na grobie czy na zwłokach lub urnie, rozburzanie miejsca pochówku, niszczenie wzniesionych na grobie lub obok niego rzeźb, pomników czy ozdób, umieszczanie obraźliwych napisów względnie rysunków, zaśmiecanie, deptanie i inne. Znieważeniem będzie także wyzywanie, obrzucanie obraźliwymi określeniami i inne formy prowokacyjnego zachowania się, niestosownego do miejsca, gdzie znajdują się zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego.

Chodzi zatem o różnego rodzaju zachowania, których wspólny mianownik sprowadza się do wyrażenia pogardy dla godności drugiego człowieka.

            Nie każde zachowanie naruszające pewne standardy kultury, obyczaju, przyzwoitości może być traktowane jako zachowanie znieważające.
Nie jest dopuszczalne utożsamianie zniewag z lekceważeniem - „istotą znieważenia jest okazanie pogardy, która głębiej wyraża ujemny stosunek do wartości, jaką reprezentuje sobą człowiek, aniżeli lekceważenie” Chodzi tu zatem o coś więcej niż tylko brak okazania szacunku.

            Zniewaga to zachowanie które według zdeterminowanych kulturowo i społecznie aprobowanych ocen stanowi wyraz pogardy, uwłaczania czci, obelgi.

            Zorganizowanie wystawy „The Human Body Exhibition” i zaprezentowanie na niej zwłok ludzkich nie wypełnia znamienia znieważenia zwłok w rozumieniu art. 262 § 1 k.k., w tym w rozumieniu nadanym mu przez doktrynę i judykaturę prawa karnego.

Istotne było natomiast ustalenie czy działania organizatorów znieważały prezentowane zwłoki. Nie każde bowiem zachowanie, które nie oddaje należytego szacunku może być uznane i zrównane ze znieważeniem. Pomiędzy pietyzmem, a znieważeniem istnieje bowiem cała skala wartości ocennych. Zatem pasywne nieokazywanie należytego szacunku nie może być uznane za zachowanie znieważające.

Nie uszło przy tym uwadze tut. Prokuraturze, że organizatorzy wystawy „The Human Body Exhibition” czerpali profity w postaci sum pieniężnych z tytułu sprzedaży biletów na wystawę, jednakże powyższa okoliczność jest irrelewantna
z punktu widzenia realizacji znamion norm prawa powszechnie obowiązującego (inaczej można kwestię tą oceniać na płaszczyźnie etycznej).

Jak wynika z poczynionych w toku postępowania ustaleń celem organizatorów nie było wyrażenie pogardy czy też uwłaczanie czci w stosunku do eksponowanych zwłok ludzkich. Wystawa miała bowiem - według organizatorów - charakter edukacyjny. Celem organizatorów było umożliwienie każdej osobie odwiedzającej wystawę głębszego zrozumienia ciała człowieka, w tym poznanie jego doskonałości, ukazanie jego złożoności, a także uświadomienie konieczności troski o ciało i wzbudzenie świadomości o lepsze dbanie o własne ciało. W ostatnim z wymienionych przypadków ekspozycja mogła stanowić okazję do zadumy nad własnym ciałem, stylem życia i koniecznością dbania o zdrowie. Realne przykłady uszkodzonych narządów mogły być dla wielu odwiedzających szokujące, co miało wzbudzić w odwiedzających refleksję. Organizatorzy wskazali, że dzięki wystawie każdy miał możliwość ujrzenia ciała człowieka od wewnątrz i całkiem nowego spojrzenia na własną anatomię.

Taki jak opisany powyżej cel wynikać może zarówno ze sposobu zorganizowania wystawy „The Human Body Exhibition”, w tym prezentacji ciał ludzkich i ludzkich organów (były one bowiem umieszczone i zaprezentowane
w różnych pozycjach, tak aby przedstawiały właściwości fizjologiczne oraz to, jak organizm pracuje podczas zwykłych czynności - np. w galerii mięśni zwrócono uwagę na funkcjonowanie ciała podczas uprawiania sportu), jak i z materiałów reklamowych, w tym wydanego ilustrowanego folderu z wystawy.

Postępowanie przygotowawcze nie wykazało zatem, by cel wystawy był inny niż zaprezentowany w stanowisku organizatorów, tj. edukacyjny.

Działania organizatorów wystawy „The Human Body Exhibition” były zatem rodzajowo inne (i to w sposób skrajny) od zachowań uznanych przez doktrynę i judykaturę za znieważające. Nie polegały one bowiem na: wyrzuceniu zwłok lub prochów z trumny lub urny na posadzkę lub ziemię, bezprawnym wyjmowaniu z grobu, grobowca lub innego miejsca ich stałego przechowywania, urządzaniu libacji alkoholowej, zażywaniu narkotyków, itp.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie - przeprowadził kontrolę sanitarną pomieszczeń, w których zorganizowana była wystawa „The Human Body Exhibition”. W wyniku tychże czynności nie stwierdzono uchybień natury higieniczno-sanitarnej, jak i potencjalnego zagrożenia epidemiologicznego dla odwiedzających wystawę, które to okoliczności znalazły swój wyraz w protokole kontroli. Warto również podkreślić, że wybrane osoby i tylko te osoby, pochodzące z Chin, maja prawo dotykać ciał. Cały proces montażu ekspozycji i jej późniejsze użytkowanie odbywa się z zachowaniem najwyższego szacunku dla eksponatów.

Biorąc pod uwagę poczynione ustalenia, podjęta została decyzja o umorzeniu prowadzonego postępowania.

Aktualności