Pomocne informacje

Opracowała: prokurator Mirosława Kalinowska-Zajdak oraz Piotr Pająk – stażysta-analityk kryminalny

Przestępstwem jest czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (art.1 § 1 kk). Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma (art.1 § 2 kk). Sprawca czynu zabronionego, któremu nie można przypisać winy, nie popełnia przestępstwa (art.1 § 3 kk). Kodeks karny wprowadza podział przestępstw na zbrodnie i występki.
Występek a zbrodnia – zgodnie z art. 7 k.k. przestępstwa dzielą się na zbrodnie i występki. Zbrodnią jest czyn zagrożony karą nie krótszą od 3 lat pozbawienia wolności lub karą surowszą. Występkiem jest czyn zagrożony karą grzywny powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności przekraczająca miesiąc. Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie, zaś występek także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 8 kk).

Przestępstwo a wykroczenie – Wykroczenia są kategorią czynów karalnych, wyodrębnioną z kategorii przestępstw. Zgodnie z art. 1 kw odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5.000 złotych lub nagany. Odpowiedzialność za wykroczenia reguluje kodeks wykroczeń, ale także wiele innych ustaw szczegółowych, zawierających opisy typów poszczególnych wykroczeń. Postępowanie w sprawach o wykroczenia toczy się przed wydziałami grodzkimi sądów rejonowych w oparciu o przepisy kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Sprawcą czynu zabronionego jest ten, kto realizuje znamiona czynu zabronionego. Zgodnie z art. 18 § 1 kk za sprawstwo odpowiada ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam (sprawstwo pojedyncza) lub w porozumieniu z inną osobą (współsprawstwo), a także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę (sprawstwo kierownicze) lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu (sprawstwo polecające).

Podżeganie – odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego (art. 18 §2 kk). Nakłanianie prowadzi więc do powstania u drugiej osoby zamiaru dokonania czynu zabronionego. Podżeganie może być popełnione tylko umyślnie, z zamiarem bezpośrednim. Odpowiedzialność za podżeganie nie jest zależna od tego, czy sprawca dokonał czynu zabronionego, czy też nie. Okoliczność ta może jedynie mieć wpływ na wymiar kary. Za podżeganie sąd wymierza karę w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo (art.19 § 2 kk).

Pomocnictwo –Pomocnikiem (art. 18 § 3 kk) jest ten, kto w zamiarze , aby inna osoba dokonała czynu zabronionego swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narządzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji. Pomocnikiem jest także osoba, która ułatwia innej osobie popełnienie czynu zabronionego przez swoje zaniechanie, wbrew prawnemu szczególnemu obowiązkowi niedopuszczania do jego popełnienia. Sąd wymierza karę za pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo.

Prowokacja – zgodnie z art. 24 k.k. nakłanianie innej osoby do popełnienia czynu zabronionego w celu skierowania przeciwko niej postępowania karnego jest karalne. Prowokator odpowiada jak za podżeganie, a więc w granicach kar przewidzianych dla czynu zabronionego, do którego nakłania.
Odpowiedzialność za prowokację wyłącza instytucja tzw. zakupu kontrolowanego.

Mediacja – jest sposobem konsensualnego zakończenia postępowania karnego. Zgodnie z art. 23a k.p.k. w postępowaniu karnym możliwe jest jej przeprowadzenie zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i sądowym. Mediację pomiędzy pokrzywdzonym a oskarżonym prowadzi instytucja lub osoba godna zaufania. Warunkiem skierowania przez organ prowadzący postępowanie sprawy do mediacji jest zgoda zarówno oskarżonego jak i pokrzywdzonego. Postępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc, a jego okresu nie wlicza się do czasu trwania postępowania przygotowawczego. W przypadkach gdy osiągnięcie porozumienia między stronami jest prawdopodobne, możliwe jest przedłużenie tego okresu. Celem mediacja jest pojednanie się stron konfliktu, naprawienie szkody lub ustalenie warunków jej naprawienia – okoliczności te mogą mieć wpływ na wymiar kary, a w pewnych sytuacjach, prowadzić nawet do umorzenia postępowania.