Prokuratura Okręgowa w Krakowie - wersja angielska
Elektroniczna skrzynka
podawcza Elektroniczna skrzynka podawcza
Prokuratura Okręgowa
i Prokuratury Rejonowe Prokuratura Okręgowa i Prokuratury Rejonowe

Decyzja prokuratury dot. książki Jana T. Grossa pt. 'Strach"

11-02-2008

     W dniu dzisiejszym, po przeprowadzeniu postępowania sprawdzajacego związanego z publikacją książki Jana T. Grossa pt. „Strach”, Prokuratura Rejonowa w Krakowie- Krowodrzy wydała postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa. W postępowaniu sprawdzającym poddano ocenie prawno-karnej treść wymienionej publikacji i uznano, że brak jest podstaw do powzięcia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, które to podejrzenie warunkuje możliwość i celowość wszczęcia postępowania przygotowawczego. Prokuratura analizowała treść wym. książki w zakresie czynów określonych w art.132a kk,133 kk. i 256 kk.
Zachowanie sprawcy przestępstwa z art.132 a kk. polega na publicznym pomówieniu Narodu Polskiego o udział, organizowanie lub odpowiedzialność za zbrodnie komunistyczne lub nazistowskie. Pomówienie polega na podniesieniu lub rozgłoszeniu zarzutów. Jan T. Gross przedstawił w swojej książce własną wizję powojennych stosunków polsko- żydowskich w nawiązaniu do okresu wojny i ich ocenę, dobierając odnotowane w historii fakty i przedstawiając własną ich interpretację. Analizując treść przedmiotowej publikacji w kontekście znamion występku pomówienia Narodu Polskiego o udział w zbrodniach nazistowskich należy dokonać rozróżnienia pomiędzy okolicznościami faktycznymi podanymi przez autora, a ocenami i interpretacją opisywanych faktów / przytoczone w książce zostały indywidualne przypadki, relacje, oświadczenia osób z powołaniem się na źródła historyczne, materiały archiwalne, publikacje. Weryfikowanie źródeł, na jakich oparł się autor leży poza kompetencjami prokuratury/. Ocena zachowań Polaków względem obywateli polskich narodowości żydowskiej i ich uwarunkowań, jaką prezentuje autor nie może być przedmiotem postępowania karnego, a co za tym idzie postępowania dowodowego zmierzającego do wykazania niesłuszności /słuszności/ Jego osądu, który ma charakter ocenny. Poddanie poglądu czy ocen kryteriom prawno-karnym mogłoby prowadzić do naruszenia wolności wyrażania opinii, która jest częścią praw chronionych przez art. 10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 14.11.1950 roku /Konwencji ratyfikowanej przez Polskę w dniu 19 stycznia 1993 roku/.Przedmiotem pomówienia nie może być dobór faktów i ich interpretacja tylko, dlatego, że stawiają one Polaków w negatywnym świetle, a autor pominął przejawy pozytywnych zachowań ludności polskiej wobec Żydów podczas okupacji i po wojnie. Nie można czynić zarzutu za to, czego autor nie napisał, bowiem ten brak nie przesądza o nieprawdziwości tego, co zostało napisane czy wypowiedziane. Historia relacji polsko- żydowskich w omawianym okresie nie została jednoznacznie ustalona i zbadana. Na tym tle istnieją spory nie tylko w społeczeństwie polskim, ale też wśród historyków. W tej sytuacji organy ścigania nie są uprawnione do rozstrzygania tego sporu. Podkreślić należy, że w żadnym fragmencie swej książki autor nie stwierdził, że wszyscy Polacy mordowali Żydów, a napisał, iż większość zachowywała się obojętnie i nie stanęła w ich obronie. Jako nieliczne zostały podane przypadki udzielania pomocy przez Polaków ludności narodowości żydowskiej i sprzeciwu wobec antysemityzmu. Pojęcie „Naród Polski” obejmuje wszystkich obywateli Rzeczypospolitej, czyli tych, którzy zamieszkują na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, jak również mieszkających poza jej granicami. Nigdzie w książce nie pojawia się twierdzenie o współodpowiedzialności Narodu jako takiego za zbrodnie popełnione na obywatelach polskich narodowości żydowskiej w czasie Zagłady i w okresie powojennym. Skoro brak jest podstaw do przypisania tego przestępstwa autorowi książki to tym samym nie można wykazać wypełnienia znamion czynu z art.132a kk. przez wydawcę.
Niezależnie od powyższego, nie sposób treści książki oceniać jako znieważająej Naród Polski w rozumieniu art.133 kk. Znieważenie oznacza zachowanie mające obelżywy, obraźliwy charakter, polegające na uczynieniu sobie z Narodu Polskiego pośmiewiska, okazywanie pogardy czy uwłaczaniu szacunkowi oraz czci przysługującej Narodowi Polskiemu. Znieważenie należy zawsze oceniać pod względem formy, zatem dana wypowiedź musi być obraźliwa. Dla przyjęcia pomówienia istotna jest sama treść. Samo wyrażenie opinii, bez elementów obraźliwych, nie stanowi przestępstwa znieważenia. Oceniając treści zawarte w tej książce, w kontekście znamion czynu z art. 133 kk., należy stwierdzić, że książka ta nie zawiera określeń czy słów powszechnie uznanych za obelżywe użytych pod adresem Narodu Polskiego. Autor opracowania literackiego ma prawo do prezentowania własnych ocen, zdarzeń i ich interpretacji. Prawo to wynika nie tylko z prawa krajowego, ale i z powołanego wcześniej art.10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. Przepis ten gwarantujący prawo do swobodnej wypowiedzi, jest w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka traktowany jako dający swobodę wszelkim rodzajom wypowiedzi wyrażającym opinie i idee lub informacje, niezależnie od ich treści oraz podmiotu wypowiadającego się / Wyrok SN z 02.06.2003 r., III K 161/03.
Z podanych wyżej argumentów autorowi książki, jak również wydawcy nie można przypisać realizacji znamion przestępstwa publicznego znieważenia Narodu Polskiego.
Podobne rozstrzygnięcie zawarto w zakresie czynu z art.256 kk.- nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych i innych. Przytaczanie przez autora określonych negatywnych faktów i ich interpretacje oraz oceny zachowań same w sobie nie mogą stanowić nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych i innych wskazanych w tym przepisie. Lektura książki pt. „Strach” nie ujawnia takiego rodzaju wypowiedzi, które wskazywałyby na zamiar czy to autora czy też wydawcy książki, nawoływania do nienawiści do Narodu Polskiego na tle różnic narodowościowych. Autor nie użył żadnych sformułowań jednoznacznie wskazujących na chęć wywołania uczucia nienawiści wobec Polaków jako Narodu i takich intencji tylko, dlatego, że przytoczył opis zdarzeń wstrząsających, szokujących i świadczących negatywnie o jego uczestnikach, nie można mu przypisać. Przestępstwo z art. 256 kk. ma charakter umyślny i może zostać popełnione w zamiarze bezpośrednim o szczególnym, intencjonalnym zabarwieniu.
Ustalony w toku postępowania sprawdzającego stan faktyczny i jego ocena prawno-karna uprawniła do stwierdzenia, że brak jest elementów wskazujących na uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstw i aktualnie nic nie uzasadnia angażowania organów ścigania do badania treści zawartych w książce Jana T. Grossa pt. „Strach” w ramach procesu karnego. Stosownie do treści art.17par.1 pkt.2 kpk, który stanowi, że nie wszczyna się postępowania, gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego i wobec stwierdzenia negatywnej przesłanki procesowej – postanowiono odmówić wszczęci śledztwa

Aktualności